OROL BOʻYI CHOʻLLANISHI VA CHANG-TUZ KOʻCHISHINING MINTAQAVIY EKOLOGIK OQIBATLARI: MARKAZIY OSIYO UCHUN GEOEKOLOGIK BAHO

Samandarov Mehroj Orif oʻgʻli

Toshkent shahar Uchtepa tumani 14-umumtaʼlim maktabi geografiya fani oʻqituvchisi

Keywords: Kalit soʻzlar: Orol dengizi, Orolqum, choʻllanish, chang-tuz koʻchishi, geoekologik baho, fitomelioratsiya, saksovul, Amudaryo, Sirdaryo, Markaziy Osiyo.


Abstract

Annotatsiya. Maqolada Orol dengizining qurishi natijasida shakllangan Orolqum choʻlidan chang-tuz koʻchishining mintaqaviy oqibatlari geoekologik nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Xalqaro va milliy manbalardagi miqdoriy koʻrsatkichlar qiyosiy baholanib, dengiz maydoni va hajmining qisqarishi, sugʻoriladigan yerlar kengayishi, chang-tuz chiqarilishi hajmiga berilgan baholarning tarqoqligi hamda fitomelioratsiya ishlarining koʻlami yoritilgan. Chang-tuz koʻchishining atmosfera, tuproq, suv, aholi salomatligi va iqtisodiyotga taʼsirini baholash uchun koʻrsatkichlar tizimi va uch zonali hududiy yondashuv taklif etilgan.


References

1. Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. — 2007. — Vol. 35. — P. 47–72.

2. Aral Sea: Central Asia's biggest environmental disaster. — Anadolu Agency. — aa.com.tr/en/asia-pacific/aral-sea-central-asias-biggest-environmental-disaster/2994045.

3. Breckle S.-W., Wucherer W., Dimeyeva L.A., Ogar N.P. (eds.). Aralkum — a Man-Made Desert: The Desiccated Floor of the Aral Sea (Central Asia). — Berlin–Heidelberg: Springer, 2012. — (Ecological Studies, Vol. 218).

4. Sand and dust storms of Aralkum yearly carry out up to 75 million tons of sand, dust and salt. — Kun.uz, 05.02.2022. — m.kun.uz/en/news/2022/02/05.

5. Report reveals world's fourth largest lake now a deadly desert. — ScienceAlert. — sciencealert.com.

6. Indoitu R., Kozhoridze G., Batyrbaeva M., Vitkovskaya I., Orlovsky N., Blumberg D., Orlovsky L. Dust emission and environmental changes in the dried bottom of the Aral Sea // Aeolian Research. — 2015. — Vol. 17. — P. 101–115.

7. Witnessing an environmental catastrophe: Reflections from the dried-up Aral Sea. — UNCCD (BMT Choʻllanishga qarshi kurash konvensiyasi). — unccd.int.

8. Uzbekistan plants a forest where a sea once lay. — Mongabay, 2024. — news.mongabay.com/2024/05.

9. Re-greening Uzbekistan's desertified Aral Sea region. — Euronews, 04.09.2023. — euronews.com.

10. China to help Kazakhstan plant artificial forests on the Aral Sea. — The Times of Central Asia. — timesca.com.

11. Central Asia faces environmental catastrophe as Aral Sea dries up. — Daily Sabah. — dailysabah.com.

12. Glantz M.H. (ed.). Creeping Environmental Problems and Sustainable Development in the Aral Sea Basin. — Cambridge: Cambridge University Press, 1999.