MADANIY KODLAR TIZIMI VA ULARNING KESISHUVI: XORAZM O‘G‘UZ SHEVALARI PAREMIOLOGIYASI MATERIALI ASOSIDA
Matnazarov Shaxzodbek Baxtiyarovich
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti oʻqituvchisi
Ismailova Anaxon Kamoladdin qizi
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti 3-bosqich tayanch doktoranti
Keywords: madaniy kod, zoomorf kod, professional kod, predmet-maishiy kod, ichki shakl, etnolingvomarker, kodlararo kesishuv, Xorazm o‘g‘uz shevalari.
Abstract
Annotatsiya. Maqolada Xorazm o‘g‘uz shevalari paremiologik fondidagi uch madaniy kod — zoomorf, professional va predmet-maishiy — tizimli tahlil qilinadi. Muallif ularning manba sohalari, ichki tuzilishi va o‘zaro kesishuv mexanizmini ochib beradi. Zoomorf kodda uch pog‘onali ierarxiya aniqlanadi; professional kodning boshqa kodlardan asosiy farqi ichki shaklning xiralashuvida ekani asoslanadi; predmet-maishiy kodda esa ichki shakl shaffof qolishi ko‘rsatiladi. Tahlil davomida bir qator etnolingvomarkerlar ajratilib, ularning yo‘qolgan turmush tarzi izi sifatidagi qiymati baholanadi.
References
1. Байбурин А.К. Жилище в обрядах и представлениях восточных славян. – Л.: Наука, 1983. – 190 с.
2. Воробьёв В.В. Лингвокультурология: теория и методы. – М.: Изд-во РУДН, 1997. – 331 с.
3. Гура А.В. Символика животных в славянской народной традиции. – М.: Индрик, 1997.
4. Ковшова М.Л. Лингвокультурологический метод во фразеологии: коды культуры. – М.: УРСС, 2012. – 456 с.
5. Ломакина О.В. Паремии в текстах Л.Н. Толстого: лингвокультурологический комментарий // Вестник Орловского государственного университета. Серия: Новые гуманитарные исследования. – 2010. – № 6. – С. 217–221.
6. Телия В.Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – М.: Школа «Языки русской культуры», 1996. – 288 с.
7. Тошева Д.А. Зооним компонентли мақолларнинг лингвокультурологик хусусиятлари: Филол. фан. бўйича фалсафа д-ри (PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2017. – 24 б.
8. Ишаев А. Ўзбек диалектал лексикографияси. – Тошкент: Фан, 1990.
9. Норбоева Ш., Саъдуллаева Н., Атабоева М. Хоразм шеваларидаги мақол ва ибораларнинг қисқача изоҳли луғати. – Урганч, 2022. – Б. 72, 79, 95.
10. Komil Avaz. Mo‘jaz maqollar va naqllar. – Urganch, 2005. – B. 37, 45.
11. Xorazm folklori. XI tom / To‘plovchi S. Ro‘zimboyev. – Urganch, 2021. – B. 30–35.