Mutanosib urbanizatsiya: kichik va o‘rta shaharlarning mintaqa iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishdagi o‘rni

Sobirov Javoxir Xayrulla o‘g‘li

O‘zbekiston Milliy universiteti Geografiya va geoaxborot tizimlari fakulteti 70530201 – Geografiya mutaxassisligi magistratura bitiruvchisi “Global Scholar Scientific Publishing” MChJ direktori

Keywords: mutanosib urbanizatsiya, kichik va o‘rta shaharlar, ikkinchi darajali shaharlar, mintaqa iqtisodiyoti, hududiy tafovutlar, barqaror rivojlanish, aglomeratsiya, O‘zbekiston.

---

Abstract

Mazkur tezisda O‘zbekistonda urbanizatsiya jarayonlarining hududiy jihatdan mutanosib kechishi hamda kichik va o‘rta shaharlarning mintaqa iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Rasmiy statistika va sun’iy yo‘ldosh orqali olingan tungi yorug‘lik ma’lumotlari iqtisodiy faollik Toshkent shahrida yuqori darajada jamlanganini, shu bilan birga, o‘rta shaharlarda ham barqaror o‘sish kuzatilayotganini ko‘rsatadi. Ikkinchi darajali shaharlar qishloq aholisini shahar iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich jalb qilish, hududiy tafovutlarni qisqartirish va poytaxtga tushadigan demografik bosimni kamaytirish vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Tezisda kichik va o‘rta shaharlarni funksional ixtisoslashtirish, ularning infratuzilmasi va boshqaruv salohiyatini kuchaytirish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.

---

References

Christiaensen, L., & Kanbur, R. (2017). Secondary towns and poverty reduction: Refocusing the urbanization agenda. Annual Review of Resource Economics, 9, 405–419. https://doi.org/10.1146/annurev-resource-100516-053453

Duranton, G., & Puga, D. (2004). Micro-foundations of urban agglomeration economies. In J. V. Henderson & J.-F. Thisse (Eds.), Handbook of regional and urban economics (Vol. 4, pp. 2063–2117). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0080(04)80005-1

Matnazarov, O. (2026, 13-mart). Statistika: iqtisodiyoti eng tez o‘sgan hududlar ro‘yxati. Kun.uz. https://kun.uz/news/2026/03/13/statistika-iqtisodiyoti-eng-tez-osgan-hududlar-royxati

Mirziyoyev, Sh. M. (2026, 18-may). Butunjahon urbanizatsiya forumi 13-sessiyasining Yetakchilar sammitidagi nutqi. Yangi O‘zbekiston. https://yuz.uz/uz/news/news-An4JRs

O‘zbekiston 2040-yilga borib urbanizatsiya darajasini 65% ga yetkazishni rejalashtirmoqda — Mirziyoyev. (2026, 18-may). Spot. https://www.spot.uz/oz/2026/05/18/urbanization

O‘zbekiston demografik holati tahlili: tug‘ilish va nikohlar kamayib, o‘limlar ko‘paydi. (2025, 31-yanvar). Daryo. https://daryo.uz/2025/01/31/ozbekiston-demografik-holati-tahlili-tugilish-va-nikohlar-kamayib-olimlar-kopaydi

O‘zbekiston shaharlarini 2040-yilgacha qanday o‘zgarishlar kutmoqda? (2025). UZ24. https://uz24.uz/uz/articles/urbanizatsiya-25-2-7

Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari asosida tahlil: O‘zbekistonda iqtisodiy faollik sezilarli oshdi. (2026, 25-mart). Yangi O‘zbekiston. https://yuz.uz/uz/news/suniy-yoldosh-malumotlari-ozbekistonda-iqtisodiy-faollik-sezilarli-oshdi

Urbanizatsiya trendi: O‘zbekistonda shahar aholisi nisbati kuchaymoqda. (2025, 23-oktabr). Kun.uz. https://kun.uz/news/2025/10/23/urbanizatsiya-trendi-ozbekistonda-shahar-aholisi-nisbati-kuchaymoqda

World Bank. (2009). World development report 2009: Reshaping economic geography. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-7607-2

World Bank. (2025, December 15). Upgraded municipal infrastructure to enhance quality of life for 1 million people across Uzbekistan [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/12/15/upgraded-municipal-infrastructure-to-enhance-quality-of-life-for-1-million-people-across-uzbekistan