MULTIDISCIPLINARY JOURNAL: FUNDAMENTAL RESEARCH SCIENTIFIC JOURNAL
MULTIDISCIPLINARY JOURNAL: FUNDAMENTAL RESEARCH SCIENTIFIC JOURNAL - (ISSN: 3060-513X) ochiq jurnal boʻlib, turli sohalardagi haqiqiy tadqiqot maqolalarini nashr etadi. Asosiy maqsad xalqaro olimlar uchun intellektual platformani taklif qilish va amaliy fanlar bo'yicha fanlararo tadqiqotlarni ilgari surishdir. Mazkur jurnalning maqsadi zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayoniga innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalash, ta’limni yaxlit rivojlantirish yo‘nalishlari bo‘yicha ijodiy g‘oyalar, taklif va yechimlarni hayotga tatbiq etishdan iborat. Mazkur jurnal materiallaridan oliy ta’lim muassasalari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumta’lim maktablarining professor-o‘qituvchilari, mustaqil izlanuvchilar, aspirantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar va shu yo‘nalishda ilmiy ishlar olib borayotgan tadqiqotchilar foydalanishlari mumkin.
YOSHLAR O‘RTASIDA JINOYATCHILIK VA HUQUQBUZARLIKLARNING OLDINI OLISH MASALALARI
Mazkur maqolada yoshlar o‘rtasida jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning yuzaga kelish sabablari hamda ularning oldini olish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Yoshlarning huquqiy ongini shakllantirish, ma’naviy tarbiya, bandlikni ta’minlash va ijtimoiy muhitning ta’siri jinoyatchilikka olib keluvchi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, huquqbuzarliklarning oldini olishda profilaktika tizimi, ta’lim muassasalari, mahalla va huquqni muhofaza qiluvchi organlar hamkorligining ahamiyati yoritiladi.
O‘SMIR YOSHDAGI YIGIT VA QIZLARDA XARAKTER AKSENTUATSIYASINING XAVOTIRLANISH DARAJASI BILAN O‘ZARO BOG’LIQLIGI QIYOSIY –KORRELYATSION TAHLIL
Ushbu maqolada o‘smir yoshdagi o‘g‘il va qiz bolalarda xarakter aksentuatsiyalarining xavotirlanish darajasi bilan o‘zaro bog‘liqligi qiyosiy-korrelyatsion tahlil qilingan. 9-sinf o‘quvchilari o‘rtasida o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xarakterdagi xavotirlanuvchanlik va emotivlik xislatlari shaxsiy va maktab xavotiri bilan kuchli ijobiy korrelyatsiyaga ega. Shuningdek, gipertim aksentuatsiyasi o‘smirlarda xavotirni pasaytiruvchi psixologik himoya mexanizmi ekanligi aniqlangan.
Maktabgacha talim metodikasini oqitishda suniy intellektdan foydalanish
Maqolada maktabgacha ta'lim yo'nalishidagi bo'lajak tarbiyachilar va o'qituvchilarni tayyorlash jarayonida sun'iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari ko'rib chiqiladi. SI ning individual ta'limni shaxsiylashtirish, o'quv materiallarini avtomatik yaratish, bolalarning rivojlanishini monitoring qilish va pedagogik jarayonni optimallashtirishdagi roli tahlil etiladi. O'zbekiston ta'lim tizimida SI ni joriy etish bo'yicha amalga oshirilayotgan loyihalar (masalan, Eduten platformasi va “Bir million sun'iy intellekt yetakchilari” dasturi) misolida maktabgacha ta'lim metodikasini o'qitishda SI dan foydalanishning afzalliklari, muammolari va istiqbollari yoritiladi. Maqola SI ni pedagogik metodikaga integratsiya qilish orqali ta'lim sifatini oshirish va tarbiyachilarning raqamli kompetensiyasini rivojlantirishga qaratilgan takliflar bilan yakunlanadi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini rivojlantirishda raqamli o‘quv platformalarining samaradorligi (PIRLS mezonlari asosida)
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini rivojlantirish jarayonida raqamli o‘quv platformalaridan foydalanishning samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot PIRLS xalqaro baholash dasturi mezonlariga tayangan holda olib borilib, o‘quvchilarning matnni tushunish, tahlil qilish va mazmunan anglash ko‘nikmalariga raqamli texnologiyalarning ta’siri o‘rganildi. Natijalar raqamli platformalar o‘quv jarayonini individuallashtirish, o‘quvchilarning o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish hamda o‘qish tezligi va tushunish darajasini yaxshilashda muhim didaktik vosita ekanligini ko‘rsatdi.
Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning ijtimoiy faolligini oshirish orqali notiqlik kompetensiyasini rivojlantirish
Maqola zamonaviy ta’limda o‘quvchilarning ijtimoiy faolligini oshirish orqali ularning notiqlik (oratorlik, ravon va ta’sirchan nutq) kompetensiyasini rivojlantirish masalasini chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan. Ijtimoiy faollikni oshirish o‘quvchilarni passiv qabul qiluvchidan faol ishtirokchiga aylantiradi va shu yo‘l bilan tabiiy ravishda nutqiy ifoda, mantiqiy fikrlash, auditoriya oldida o‘zini tuta bilish, argumentatsiya qilish va emotsional ta’sir ko‘rsatish kabi ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Maqolada nazariy asoslar, amaliy tajribalar, O‘zbekiston ta’lim tizimidagi hozirgi holat, xorijiy tajribalar bilan solishtirish, eng samarali usullar va ularni joriy etishdagi qiyinchiliklar keng yoritilgan.
ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ РУССКОМУ ЯЗЫКУ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ОБРАЗОВАНИЯ.
В статье рассматривается комплекс инновационных методов обучения русскому языку в контексте глобальной цифровой трансформации образовательного пространства. Автор анализирует переход от традиционных методик к адаптивным и персонализированным моделям обучения, базирующимся на использовании искусственного интеллекта, адаптивных платформ и технологий виртуальной реальности. В работе исследуются такие инновации, как микрообучение, мобильный гейминг, использование нейросетей для анализа текстов и создание гибридных учебных сред. Особое внимание уделяется изменению роли преподавателя в цифровой парадигме — от транслятора знаний к ментору и проектировщику образовательного опыта. Результаты исследования обосновывают необходимость системной интеграции цифровых инноваций для повышения эффективности формирования лингвистических компетенций обучающихся.
TA’LIM TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISH JARAYONIDA KLASTER MODELINING NAZARIY VA AMALIY AHAMIYATI
Maqolada ta’lim tizimini modernizatsiya qilish jarayonida klaster modelining nazariy-metodologik asoslari hamda uning amaliy samaradorligi kompleks tahlil qilinadi. Ta’lim, fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi integratsiyani ta’minlovchi klaster yondashuvi zamonaviy ta’lim siyosatining muhim institutsional mexanizmi sifatida asoslab beriladi. Klaster modelini ta’lim tizimini modernizatsiya qilishda strategik yo‘nalish sifatida joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.
EDUCATIONAL GAMES: HOW TO STIMULATE CREATIVE ABILITIES IN STUDENT DEVELOPMENT
The article presents the definition of the concept of didactic resources, the result of a study of the cognitive development of children preparatory to school and the results of a survey of parents.
BO‘LAJAK MATEMATIKA O‘QITUVCHISINING KASBIY SALOHIYATINI SHAKLLANTIRISH.
Maqolada bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy salohiyati tushunchasi, uning mohiyati va tarkibiy qismlari ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Kasbiy salohiyat pedagogik faoliyatni samarali amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka, shaxsiy fazilatlar, motivatsiya va qadriyatlarning uyg‘un majmuasi sifatida izohlanadi. Tadqiqotda o‘qituvchining kasbga tayyorligi, ijodkorligi hamda doimiy kasbiy o‘sishga intilishi zamonaviy ta’lim sifatini oshirishning asosiy omillaridan biri sifatida ko‘rsatib o‘tilgan. Maqola natijalari bo‘lajak pedagoglarda professional madaniyatni rivojlantirish zarurligini asoslab beradi.
"Zoonim komponentli maqollarning lingvokulturologik xususiyatlari va tarjima muammolari”
Ushbu maqola tilshunoslik va tarjimashunoslikning dolzarb masalalaridan biri — zoonim (hayvon nomlari) komponentli maqollarning lingvokulturologik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda ingliz va o‘zbek tillaridagi “olamning lisoniy manzarasi”dagi tafovutlar, xususan, boyqush, it, cho‘chqa kabi hayvon obrazlarining milliy-madaniy ramziy ma’nolari va ularni tarjima qilishdagi muammolar (lakunalar, ekvivalentlik) qiyosiy tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada o‘zbek mumtoz adabiyotining yirik namunasi — Muhammad Sharif Gulxaniyning “Zarbulmasal” asari paremiologik jihatdan tadqiq etilgan. Asardagi hayvonlar ishtirokidagi maqollarning ijtimoiy-siyosiy mohiyati, majoziy ma’nosi va satirik funksiyasi ochib berilgan. Muallif zoonim maqollarni nafaqat xalq donoligi, balki inson xarakteri va jamiyat illatlarini fosh etuvchi “madaniy kod” sifatida baholagan.
INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALAR OTA-ONALARI BILAN ISHLASH TEXNOLOGIYALARI
Ushbu maqolada inklyuziv ta’lim sharoitida imkoniyati cheklangan bolalar ota-onalari bilan ishlash texnologiyalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ota-onalar bilan samarali pedagogik hamkorlikni yo‘lga qo‘yishning ahamiyati, zamonaviy pedagogik texnologiyalarning ta’lim-tarbiya jarayonidagi o‘rni hamda ularning bolaning ijtimoiy moslashuvi va rivojlanishiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, ota-onalarni ta’lim jarayoniga faol jalb etish orqali inklyuziv ta’lim muhitini shakllantirish masalalari asoslab berilgan.
STRESS VA IMMUNITET: PSIXOLOGIK QIYINCHILIKLAR SALOMATLIKKA QANDAY TA’SIR QILADI?
Ushbu maqolada stressning (o‘tkir va surunkali shakllari), psixologik qiyinchiliklar va immun tizim faoliyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Stressga javoban gipotalamus–gipofiz–buyrak usti o‘qi hamda simpatik asab tizimi faollashishi natijasida kortizol va katexolaminlar ajralishi, yallig‘lanish sitokinlari muvozanati o‘zgarishi, shilliq qavatlar himoyasi kuzatilishi yoritiladi. Maqola doirasida stressning qisqa muddatda moslashuvchan himoya javoblarini kuchaytirishi mumkinligi, biroq uzoq davom etganda immun nazoratini susaytirishi, yallig‘lanishning surunkalashuvi orqali yurak-qon tomir, metabolik va infeksion kasalliklar xavfini oshirishi haqida xulosalar beriladi.
Аудиовизуальные технологии как инструмент интенсификации обучения русскому языку в педагогическом вузе.
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты использования аудиовизуальных технологий как эффективного инструмента интенсификации процесса обучения русскому языку в педагогическом вузе. Автор анализирует дидактический потенциал мультимедийных средств, способствующих формированию коммуникативной, лингвистической и социокультурной компетенций будущих педагогов. В работе описываются методы интеграции видеоматериалов, инфографики и цифровых образовательных ресурсов в структуру практических занятий. Особое внимание уделяется психологическим особенностям восприятия информации современными студентами («клиповое мышление») и возможностям аудиовизуального ряда в преодолении языковых барьеров. Результаты исследования подтверждают, что использование данных технологий позволяет существенно сократить время на освоение теоретического материала и повысить качество практической подготовки студентов.
Sirojiddin Sayyid she’riyatida onomastik birliklar tahlili
Ushbu maqolada o‘zbek she’riyatida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan shoirlardan biri Sirojiddin Sayyidning “Uyingdagi beshiklar” nomli she’riy to‘plamida qo‘llanilgan, she’rning badiiyligini yanada oshirishga xizmat qiluvchi asosiy vositalardan bo‘lgan onomastik birliklar, xususan, antroponim, toponim, mifonimlar to‘g‘risida ma’lumotlar berib o‘tilgan.
Научное обоснование применения физиотерапии в комплексном лечении стоматологических заболеваний
В данной статье рассматривается значение физиотерапевтических процедур в современной стоматологии. Рассмотрены теоретические основы воздействия физических факторов на ткани полости рта, перечислены основные современные физиотерапевтические процедуры, применяемые в стоматологической практике (лазеротерапия, электролечение, магнитотерапия, ультразвуковая терапия, фототерапия, теплолечение и др.), и охарактеризована их клиническая эффективность. Обсуждены показания и противопоказания к назначению физиопроцедур при различных стоматологических заболеваниях. Отдельное внимание уделено перспективам развития физиотерапии в стоматологии, в том числе внедрению новых технологий и комплексных методик реабилитации.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Clinical Evaluation of Physical and Chemical Tooth Whitening Methods
Tooth discoloration is a common aesthetic concern that can result from intrinsic and extrinsic factors, including dietary habits, smoking, aging, medication use, and enamel defects. Advances in dental science have led to the development of various tooth whitening methods, which can be broadly classified into physical and chemical techniques. Physical whitening methods, such as abrasive polishing, micro-abrasion, and ultrasonic scaling, aim to mechanically remove extrinsic stains from the enamel surface. Chemical whitening, on the other hand, relies on oxidation–reduction reactions, primarily using hydrogen peroxide or carbamide peroxide, to lighten tooth color by breaking down chromogenic molecules within the enamel and dentin. This review systematically examines and compares physical and chemical tooth whitening approaches in terms of efficacy, safety, longevity of results, and patient satisfaction. Special emphasis is placed on the mechanisms of action, potential side effects, and clinical protocols recommended in evidence-based dentistry. The findings suggest that while chemical methods provide more significant and long-lasting whitening, physical methods remain valuable for immediate stain removal and enamel polishing. The integration of both approaches in a personalized treatment plan may yield optimal aesthetic outcomes while preserving oral health.
ПОВЫШЕНИЕ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ГРАМОТНОСТИ ПЕРСОНАЛА, ЗАНИМАЮЩЕГОСЯ ПОЖАРНОЙ БЕЗОПАСНОСТЬЮ
Для повышения психологической грамотности сотрудников службы безопасности в Йонгине важно учитывать несколько ключевых аспектов, связанных с психологической безопасностью и поддержкой ментального здоровья.
Orol dengizi uchun masofaviy zondlash va mashinaviy o‘qitishdan foydalangan holda integratsiyalashgan prognozlash tizimi
Annotatsiya. Orol dengizi so‘nggi o‘n yilliklarda antropogen bosim va suv resurslarining noto‘g‘ri boshqarilishi natijasida jiddiy ekologik transformatsiyaga uchradi. Suv yuzasi maydonining qisqarishi, sho‘rlanishning ortishi va cho‘llanish jarayonlarining kuchayishi mintaqaviy ekologik barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur tadqiqotda Orol dengizi va unga tutash hududlar uchun masofaviy zondlash hamda mashinaviy o‘qitishga asoslangan integratsiyalashgan ko‘p manbali monitoring va prognozlash tizimi ishlab chiqildi. Landsat 8/9, Sentinel-1/2, GRACE/GRACE-FO, ERA5 reanaliz ma’lumotlari hamda daryo oqimi ko‘rsatkichlari yagona analitik pipeline doirasida birlashtirildi. NDWI, NDVI va LST indekslari asosida suv yuzasi, vegetatsiya va issiqlik dinamikasi tahlil qilindi. Fazoviy segmentatsiya, regressiya va vaqt qatori modellarini integratsiyalash orqali 2000–2022 yillar uchun ekologik o‘zgarishlar baholandi va 5–10 yillik prognozlar ishlab chiqildi. Natijalar Katta Orolning sharqiy havzasida suv regressiyasi davom etayotganini, vegetatsiya qoplami kamayishi va yer yuzasi harorati oshishi o‘rtasida salbiy bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Ansambl yondashuvi prognoz aniqligini oshirib, noaniqlik intervallari bilan birga ishonchli natijalar taqdim etdi. Taklif etilgan tizim ekologik boshqaruv, suv resurslarini rejalashtirish va iqlim moslashuvi strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy qo‘llanilishi mumkin.
Oʻgʻuznoma” eposi — Xorazm vohasida shakllangan turkiy siyosiy va ma’naviy tafakkurning manbai sifatida
Annotatsiya. Mazkur maqolada Oʻgʻuznoma eposining tarixiy ahamiyati hamda unda ifodalangan siyosiy va ma’naviy qarashlar Xorazm vohasi tarixiy taraqqiyoti bilan bog‘liq holda tahlil qilinadi. Asarda Oʻgʻuzxon timsoli orqali ilgari surilgan markazlashgan davlat tuzish, el birligi, adolatli boshqaruv, harbiy qudrat va hududiy yaxlitlik g‘oyalari turkiy davlatchilik tafakkurining muhim mezonlari sifatida yoritiladi. Tadqiqot jarayonida epos mazmuni Xorazm vohasida shakllangan siyosiy an’analar va tarixiy tajriba bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Natijada “Oʻgʻuznoma” nafaqat badiiy yodgorlik, balki turkiy siyosiy va ma’naviy tafakkurning shakllanish jarayonini aks ettiruvchi konseptual manba ekanligi asoslab beriladi. Maqola turkiy davlatchilik g‘oyalarining tarixiy ildizlarini aniqlash hamda milliy o‘zlikni anglash jarayonini chuqurroq tadqiq etishga xizmat qiladi.
“TEONIMLARNING ATALISH MOTIVIGA KO'RA TURLARI”
Ushbu maqola teonimlarning atalish motiviga ko'ra turlarini chuqur o‘rganadi. O‘zbek tilshunosligining bu sohasida teonimlarning etimologiyasi, semantik evolyutsiyasi va madaniy kontekstdagi moslashuvi batafsil tahlil qilinadi. Tadqiqot teonimlarning ma’no kengayishi yoki torayishi, sinonimiya, polisemiya va paradigmatik munosabatlarini ko‘rsatadi, shuningdek, ularning diniy va lingvistik ta’sirini ta’kidlaydi. Natijalar teonimlarning o‘zbek onomastikasida muhim o‘rin tutishini va ularning semantik xususiyatlarining madaniy merosni boyitishini ko‘rsatadi. Maqolada jadvallar orqali ko‘plab misollar keltirilgan bo‘lib, ular teonimlarning atalish motivlariga ko'ra turlarini, jumladan, ma’no kengayishi va torayishini yoritadi. Ushbu tadqiqot o‘zbek tilshunosligida teonimlarning roli haqida yangi fikrlarni taklif etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, teonimlarning o‘zbek folkloridagi integratsiyasi madaniy almashinuvning yorqin namunasidir, va bu nomlarning semantik evolyutsiyasi diniy tasavvurlarni boyitadi. Bundan tashqari, maqolada teonimlarning etimologik ildizlari va o‘zbek tilidagi fonetik moslashuvi ham ko‘rib chiqiladi, bu esa tilshunoslikdagi yangi yondashuvlarni ochib beradi. Maqola teonimlarning zardushtiylik va islomiy kontekstdagi variantlarini asos qilib olib, ularning leksik qatlamini tahlil qiladi, bu esa o‘zbek madaniyatining merosini saqlashda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot teonimlarning ma’no kengayishi va torayishini jadvallar orqali ko‘rsatadi, bu esa semantik evolyutsiyani vizual yoritadi. Ushbu maqola o‘zbek tilshunosligida teonimlarning roli haqida yangi fikrlarni taklif etadi va kelgusidagi tadqiqotlar uchun asos yaratadi. Tadqiqot teonimlarning paradigmatik va sintagmatik munosabatlarini ham o‘rganadi, bu esa diniy tilning moslashuvchanligini ko‘rsatadi.
“OSHIQNOMA” TURKUM DOSTONLARIDA FORSIY SO‘ZLARNING LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqola “Oshiqnoma” turkum dostonlarida forsiy so‘zlarning leksik-semantik xususiyatlarini chuqur o‘rganadi. O‘zbek folklorining bu janrida forsiy qarz so‘zlarning etimologiyasi, semantik evolyutsiyasi va o‘zbek tilidagi moslashuvi batafsil tahlil qilinadi. Tadqiqot forsiy so‘zlarning ma’no kengayishi yoki torayishi, sinonimiya, polisemiya va paradigmatik munosabatlarini ko‘rsatadi, shuningdek, dostonlarning madaniy va lingvistik ta’sirini ta’kidlaydi. Natijalar forsiy so‘zlarning o‘zbek epik adabiyotida muhim o‘rin tutishini va ularning semantik xususiyatlarining dostonlar mazmunini boyitishini ko‘rsatadi. Maqolada jadvallar orqali ko‘plab misollar keltirilgan bo‘lib, ular forsiy so‘zlarning o‘zbek tilidagi o‘zgarishlarini, jumladan, ma’no kengayishi va torayishini yoritadi. Ushbu tadqiqot o‘zbek tilshunosligida forsiy ta’sirning roli haqida yangi fikrlarni taklif etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, forsiy so‘zlarning o‘zbek folkloridagi integratsiyasi madaniy almashinuvning yorqin namunasidir, va bu so‘zlarning semantik evolyutsiyasi dostonlarning emotsional va madaniy qatlamini boyitadi. Bundan tashqari, maqolada forsiy qarz so‘zlarning etimologik ildizlari va o‘zbek tilidagi fonetik moslashuvi ham ko‘rib chiqiladi, bu esa tilshunoslikdagi yangi yondashuvlarni ochib beradi.
RASMIY XATLAR TILINING PRAGMATIK TAHLILI: INGLIZ VA O'ZBEK TILLARI MISOLIDA
Ushbu maqola rasmiy xatlar (official/business correspondence) tilining pragmatik xususiyatlarini ingliz va o'zbek tillari misolida qiyosiy tahlil qilishga bag'ishlangan. Rasmiy xatlarning kommunikativ maqsadi, illokutsion kuch, xushmuomalalik (politeness) strategiyalari, madaniy-pragmatik farqlar va til vositalarining pragmatik funksiyalari o'rganiladi. Ingliz tilida rasmiy xatlar ko'proq bilvosita (indirect) va xushmuomalalikni ta'kidlaydigan bo'lsa, o'zbek tilida to'g'ridan-to'g'ri (direct) ifoda va hurmat ko'rsatishning an'anaviy shakllari ustunlik qiladi. Tadqiqot natijalari rasmiy muloqotda madaniy kompetentsiyaning muhimligini ko'rsatadi.
TARIXIY MAKON VA TABIAT OBRAZINING TASVIRIY SAN’ATDAGI UYG‘UNLIGI
Annotatsiya. Ushbu maqolada Ko‘hna Jayhun (Amudaryo) bo‘yidagi kuz manzarasining tasviriy san’atdagi badiiy talqini, tarixiy makon va tabiat obrazining uyg‘unligi masalalari yoritilgan. Tadqiqotda peyzaj janri misolida rang, kompozitsiya va badiiy ifoda vositalari orqali tarixiy xotira va tabiat go‘zalligini aks ettirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, mazkur mavzuning bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonidagi pedagogik ahamiyati asoslab beriladi.
KUBIZM ELEMENTLARI VA DESIGN THINKING ASOSIDA KOMPOZITSIYA O‘QITISH: VIZUAL TAFAKKUR VA RANG SEZGIRLIGINI OSHIRISH MODELI
Annatatsiya. Mazkur maqolada kubizmning ko‘p rakursli tasvir tamoyillari asosida kompozitsiyani o‘qitishning zamonaviy pedagogik modeli yoritiladi. Tadqiqotda kubizmning tasviriy san’atdagi nazariy asoslari hamda uning san’at ta’limidagi didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Kompozitsiyani o‘qitish jarayonida Design Thinking metodologiyasi, raqamli texnologiyalar (grafik tabletlar va dasturlar), generativ sun’iy intellekt vositalari, e-portfel va kompetensiyaga asoslangan baholash integratsiyasi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari kubizm elementlarini zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish o‘quvchilarning vizual tafakkuri, fazoviy fikrlashi va rang sezgirligini rivojlantirishda samarali ekanligini ko‘rsatadi. Shuningdek, generativ AI’ni ijodiy yordamchi sifatida qo‘llashning imkoniyatlari va cheklovlari tahlil qilinadi.
Chekli cheklovlar va cheksiz xulosalar: Dirixle prinsipiga qayta nazar
Annotatsiya: Mazkur maqolada chekli cheklovlar sharoitida cheksiz xulosalarga olib keluvchi klassik matematik g‘oyalardan biri- Dirixle prinsipi (yoki “qutilar prinsipi”) zamonaviy nuqtai nazardan qayta tahlil qilinadi. Tadqiqotda prinsipning elementar ko‘rinishidan tortib, uning umumlashtirilgan va kuchaytirilgan shakllarigacha bo‘lgan talqinlari yoritiladi. Shuningdek, kombinatorika, sonlar nazariyasi, analiz va diskret matematika sohalarida qo‘llanish imkoniyatlari misollar asosida ko‘rsatib beriladi. Maqolada chekli obyektlar to‘plamida muqarrar takrorlanish hodisasining nazariy asoslari ochib berilib, undan kelib chiqadigan cheksizlikka oid xulosalarning mantiqiy mexanizmi tahlil qilinadi. Dirixle prinsipining matematik tafakkurni rivojlantirishdagi o‘rni hamda isbotlash metodologiyasidagi ahamiyati ilmiy asosda bayon etiladi.
THE ROLE AND ESSENCE OF 'POSITIONAL AND METRIC PROBLEMS' IN PERSPECTIVE
Abstract: This article examines the theoretical and practical significance of "Positional and Metric Problems" within the science of perspective. Positional problems focus on the mutual intersection, belonging, and placement of geometric elements (points, lines, and planes) on a perspective plane, while metric problems deal with determining the actual dimensions, distances, angles, and natural shapes of objects depicted in a distorted perspective view. The study analyzes the algorithmic approach to solving these problems, which forms the core of descriptive geometry and architectural drawing. The integration of these classical problems with modern computer-aided design (CAD) systems is also discussed, highlighting their necessity in developing spatial reasoning for future engineers and architects.
THEORETICAL AND PRACTICAL FOUNDATIONS OF INNOVATIVE PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN DEVELOPING INCLUSIVE COMPETENCE IN PRIMARY SCHOOL
This article analyzes the theoretical and methodological foundations of developing inclusive competence in primary school students through innovative pedagogical technologies. The structure, pedagogical conditions, and mechanisms of inclusive competence formation are revealed. The effectiveness of interactive methods, differentiated instruction, project-based learning, and ICT tools in fostering empathy, tolerance, and social cooperation among students is substantiated.
DIDACTIC CAPABILITIES OF DIGITAL PLATFORMS IN SUPPORTING STUDENTS WITH SPECIAL NEEDS IN PRIMARY EDUCATION
This article analyzes the didactic potential of digital platforms in the process of supporting students with special needs in the primary education system from a scientific, theoretical and practical perspective. The importance of an individual approach, differentiated education, multimodal teaching and adaptive technologies in inclusive education is substantiated. The role of digital tools in the context of the principles of inclusive education put forward by UNESCO and UNICEF is also revealed. The research results show that digital platforms have a positive impact on the cognitive activity, motivation and social adaptation of students with special needs.
Manfiy son va kasr son tushunchasining vujudga kelishi haqida tarixiy ma’lumotlar va ularni o’rgatish metodikasi.
Mazkur maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilari uchun manfiy son va kasr son tushunchalarining vujudga kelishi haqida umumiy ma’lumotlar yoritib berilgan. Boshlang’ich sinf o’quvchilarini kasr tushunchasi bilan tanishtirish dasturiga binoan 2-3 sinflardan boshlanadi. Kasr sonlarning hosil bo’lishi, ularni taqqoslash,yechimini topish, sonning ulushini aniqlash va berilgan ulushiga ko’ra sonning o’zini topish bilan tanishadilar.
Komil Xorazmiy g‘azallarida badiiy san’atlarning poetik xususiyatlari
Annotatsiya: Ushbu maqolada Komil Xorazmiyning badiiy san’atlardan foydalanish mahorati yoritilgan bo’lib, shu o’rinda shoir ijodiga mansub bir necha g’azallar tahlilga olingan.
METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF THE DEVELOPMENT OF SPEECH OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS AND ITS IMPORTANCE IN THE EDUCATIONAL PROCESS
This article is aimed at highlighting the methodological aspects of the development of speech of Primary School students. In the speech activity of students, attention is paid to the formation of such important aspects as pronunciation, grammar and speech enrichment. It is also emphasized that it is important for students to form a culture of communication, adherence to literary language norms, a culture of speech based on the rules of etiquette.
“BOBURNOMА”DA JIZZAX VOHASIGA OID JOY NOMLARINING IFODA ETILISHI
Annotatsiya: Maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma” asarida Jizzax viloyati toponimlari haqida yozib qoldirilgan ma’lumotlar hamda mazkur toponimlarning tarixiy-etimologik ma’nosi haqidagi tadqiqotlar bayon etilgan.
IJTIMOIY TARMOQ ADABIYOTINING BUGUNGI ADABIY JARAYONDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya. Maqolada ijtimoiy tarmoq adabiyotining adabiy jarayondagi ahamiyati, yangi janrlar va muallif-o‘quvchi munosabatlarining o‘zgarishi tahlil qilinadi. Ijtimoiy tarmoq adabiyotining badiiy-estetik xususiyatlari, ommaviylik va tezkorlik omillari hamda an’anaviy adabiyot bilan aloqasi ilmiy asosda baholanadi. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilinayotgan she’riy va nasriy asarlarning bugungi adabiy jarayondagi o‘rni haqida fikr yuritiladi.
BADIIY MATNLARDA “VATAN” KONSEPTINING IFODALANISHI
Annotatsiya: Mazkur maqolada badiiy ijodda Vatan tushunchasining nozik qirralarini ochib berish shoirlarning adabiy til imkoniyatlarini qay darajada bilishi, so‘z ijodkorligiga bog‘liq ekani xususida fikr yuritiladi.
НЕКОТОРЫЕ ВОПРОСЫ ОБУЧЕНИЯ ЭЛЕМЕНТАМ АЛГЕБРЫ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
В статье рассматриваются актуальные вопросы обучения элементам алгебры в начальных классах в условиях обновления содержания математического образования. Целью исследования является обоснование методических подходов к формированию у младших школьников начальных алгебраических представлений, способствующих развитию логического и абстрактного мышления. Особое внимание уделяется поэтапному введению таких понятий, как переменная, равенство, неравенство и простейшие зависимости между величинами. В качестве основных методов обучения рассматриваются наглядно-практический подход, моделирование, использование учебных задач с элементами обобщения и проблемного обучения. Показана роль текстовых задач и математических выражений как средства перехода от арифметического к алгебраическому мышлению. Практическая значимость статьи заключается в возможности применения предложенных методических рекомендаций в практике начального образования и при подготовке будущих учителей начальных классов.
KOMPOZIT MATERIALLARNING QOVUSHQOQ-ELASTIK XUSUSIYATLARINI MODELLASHTIRISH
Annotatsiya:Uch maqolada kompozit materiallarning qovushqoq-elastik ishonchli modellashtirish masalalari tadqiq qilinadi. Tadqiqotda kompozit materiallarda vaqtga bog'liq deformatsiyalar, yosh-deformatsiya munosabatlari hamda tashkilot yuklamalari ta'sirida qovushqoqlik va elastiklik hissini tahlil qilish. Modellashtirish jarayonida materialning tuzilishi, komponentlar o'zaro ta'siri, geometrik parametrlar va chegaraviy shartlarning mexanik-harakatga ta'siri ko'rib chiqiladi. Olingan manba kompozit konstruksiyalarni qo'llash, qurilish va texnik xavfsizlikni tiklash mumkin.
Talabalar ijodiy pedagοgik faoliyati tajribasi shakllanganligi darajalari va o‘rganilayotgan jihatda sifatiy tavsifi.
Anotatsiya: Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida «Bοshlang‘ich ta’lim konsepsiyasi»da asosida bοshlang‘ich sinf o‘qituvchisi qiyofasiga ta’rif beriladi: «...eng muhimi bolalarda o‘qishga, o‘rganishga, fanlarga ishtiyoq uyg‘otuvchi, ma’naviy-marifiy e’tiqod hosil qiluvchi ustoz, murabbiy sifatida alohida o‘rin tutadi.» shuningdek, ushbu konsepsiyada bοshlang‘ich sinf o‘qituvchisi fazilatlariga ko‘plab qo‘shimchalar keltiriladi. O‘qituvchilar: «...O‘zbekistonning kelajagi buyuk davlat ekaniga ishonch uyg‘otadigan milliy iftixorli bo‘lishi kerak.
Annotatsiya:Ushbu maqolada differensiallanuvchi funksiyalar tushunchasi, ularning asosiy xossalari va tatbiqlari o‘rganilgan. Ishda funksiyaning hosilasi va differensiali tushunchalari orqali differensiallanuvchanlik shartlari tahlil qilingan. Differensial hisobning asosiy teoremalari (Rol, Lagranj, Koshi teoremalari) isbotlari bilan keltirilgan va ularning geometrik ma’nosi yoritilgan. Shuningdek, differensiallanuvchi funksiyalarning ekstremumlarini topish, funksiya grafigini tekshirish va tatbiqiy masalalarni yechishdagi roli ko‘rsatib o‘tilgan. Maqola oliy matematika yo‘nalishi talabalari va o‘qituvchilari uchun mo‘ljallangan.
MAKTABGACHA TA’LIM YOSHIDAGI BOLALARNING KITOBGA BO‘LGAN QIZIQISHINI OSHIRISH
Annotatsiya. Mazkur ishda maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning kitobga bo‘lgan qiziqishini oshirishning pedagogik-psixologik asoslari yoritiladi. Tadqiqotda bolalarda erta yoshdan boshlab kitobxonlik ko‘nikmalarini shakllantirish, o‘qishga mehr uyg‘otish hamda badiiy adabiyot orqali ularning nutqi, tafakkuri va tasavvurini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, Maktabgacha ta’lim vazirligi tomonidan belgilangan talablar asosida ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar va oilaviy hamkorlikning ahamiyati ochib beriladi.
TERRITORIAL ORGANIZATION OF SOCIAL SECTORS IN THE KHOREZM REGION
Abstract: This article analyzes the current state and development prospects of the social sector in the Khorezm region. To assess the effectiveness of ongoing reforms in education, healthcare, employment, social protection, and housing construction in the Khorezm region, research methods such as economic and geographical analysis, mathematical and statistical analysis, and mathematical modeling are used. Recommendations for modernizing social infrastructure, improving living standards, and enhancing the quality of social services are also proposed.
Pedagoglarning oʼz- oʼzini refleksiv takomillashtirish sharoitlari
Maqolada pedagoglarning oʼz-oʼzini refleksiv takomillashtirish sharoitlari tahliliy jihatdan yoritilgan.
Pedagogika oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini baholash xususiyatlari
Mazkur maqolada pedagogika oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini baholashning nazariy-metodologik asoslari, mezonlari va amaliy xususiyatlari tahlil qilinadi. Ta’lim sifati tushunchasining mazmuni, ichki va tashqi baholash mexanizmlari, reyting tizimi, kredit-modul tizimi sharoitida baholashning o‘ziga xos jihatlari yoritilgan.
OLIY PEDAGOGIK TA’LIMDA TALABA QIZLARNING TADQIQOT VA INNOVATSION KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISh MUAMMOLARI
Annotatsiya:Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining pedagogik oliy ta’lim muassasalarida talaba qizlarning tadqiqot va innovatsion kompetensiyalarini rivojlantirish jarayonidagi asosiy muammolar kompleks tarzda tahlil qilinadi. Maqolada ushbu muammolarni hal qilish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. gender jihatdan teng huquqli ta’lim muhitini yaratish, integratsiyalashgan tadqiqot ta’limi modullarini joriy etish, innovatsion laboratoriyalar va tadqiqot markazlarini tashkil etish, mentorlik dasturlarini kengaytirish, talaba onalar uchun ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimini mustahkamlash hamda xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.
KREDIT MODUL TIZIMINING O‘QUV JARAYONIGA TA’SIRI
AnnotatsiyaTa’lim tizimini yanada rivojlantirish uchun yangidan yangi tizimlar ishlab chiqilmoqda. Bulardan biri kredit modul tizimidir. Kreditmodulitizimi qanchalik zamon talablariga javob bera olishi va biz foydalanib kelgan an’anaviy ta’lim tizimidan qay darajada ustuvor ekanligi ushbu ishda keltirilgan.
Talabalarni umumtaʼlim maktablarida tashkil etiladigan o‘quv va pedagogik amaliyotiga tayyorlash.
Annotatsiya: Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalari pedagogika yo‘nalishi talabalarini umumta’lim maktablaridagi o‘quv-pedagogik amaliyotga tayyorlashning metodik va psixologik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda nazariy bilimlar va amaliy ko‘nikmalar o‘rtasidagi uzilish muammosi ko‘rib chiqilib, uni bartaraf etish bo‘yicha "Ustoz-shogird" tizimi va amaliyot oldi treninglarining ahamiyati yoritilgan.
TA‘LIM-TARBIYA JARAYONIDA KOMPYUTER IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada ta‘lim-tarbiya jarayonida kompyuter imkoniyatlaridan foydalanishda innovatsion texnologiyalarning ahamiyati, istiqbollari hamda mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari muhokama qilinadi. Mediata‘lim vositalari orqali innovatsion ta‘lim uslublarini rivojlantirish, bo‘lajak kadrlarda medisavodxonlikni shakllantirish usullari va amaliy tatbiqi tahlil qilinadi.
KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHNING MODELLARI VA NAZARIYALARINING XILMA-XILLIGI.
Annotatsiya: Kreativ fikrlash zamonaviy ta'lim, ilm-fan va innovatsion rivojlanishning asosiy poydevorlaridan biri sifatida keng o'rganilayotgan psixologik hodisa hisoblanadi. Ushbu maqolada kreativlikni rivojlantirishga oid ilmiy yondashuvlarning nazariy xilma-xilligi tahlil qilinadi va turli modellarning o'ziga xos xususiyatlari, qo'llash sohalari hamda o'zaro bog'liqligi muhokama qilinadi. Tadqiqot natijasida kreativ fikrlashni rivojlantirishda yagona universal model mavjud emasligi, balki har bir nazariyaning ma'lum kontekst va maqsadlarga mos kelishi aniqlandi. Integratsion yondashuv asosida kreativ fikrlashni rivojlantirish strategiyalarini shakllantirish orqali ta'lim muassasalari va tashkilotlarda innovatsion potensialni oshirish imkoniyatlari ko'rib chiqildi. Maqola kreativlik nazariyalari sohasidagi ilmiy adabiyotga asoslanib, original tahlil va xulosa berishga qaratilgan bo'lib, amaliy qo'llash uchun yo'naltiruvchi tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TAʼLIM KLASTERI SHAROITIDA TALABALARNI KASBIY AMALIYOTGA TAYYORLASHNING TASHKILIY-PEDAGOGIK XUSUSIYATLARI
Zamonaviy taʼlim tizimining eng muhim vazifalaridan biri– talabalarni kasbiy amaliyotga tayyorlashdir. Taʼlim klasterlari o'zaro bog'langan taʼlim, ilmiy-tadqiqot va ishlab chiqarish jarayonlarini birlashtirgan yangi tizim sifatida talabalarning amaliy ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Ushbu maqolada taʼlim klasteri sharoitida talabalarni kasbiy amaliyotga tayyorlashning tashkiliy-pedagogik aspektlari tahlil qilinadi.
O‘Z-O‘ZINI RIVOJLANTIRISH - BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA KREATIV SALOHIYATNI OSHIRISHNING OMILI
Annotatsiya: Zamonaviy ta'lim tizimining dinamik rivojlanishi bo‘lajak o‘qituvchilardan nafaqat bilim, balki doimiy o‘z-o‘zini takomillashtirish va ijodiy yondashuv qobiliyatini talab qiladi. Ushbu tadqiqot o‘z-o‘zini rivojlantirish jarayonining bo‘lajak o‘qituvchilarda kreativ salohiyatni shakllantirishdagi asosiy omil sifatida ahamiyatini nazariy va amaliy jihatdan o‘rganishga qaratilgan. Aralash metodologiya (so‘rovnomalar, pedagogik kuzatuvlar va refleksiv tahlil) asosida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, o‘z-o‘zini rivojlantirish faoliyati — xususan, mustaqil o‘rganish, chuqur refleksiya va o‘zini nazorat qilish — kreativlikning asosiy komponentlari (moslashuvchanlik, originallik, muammolarni yangicha hal qilish qobiliyati) rivojlanishiga bevosita ta'sir ko‘rsatadi.
BO'LAJAK O'QITUVCHILARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI OSHIRISHDA SOFT SKILLS VA HARD SKILLS MUVOZANATINI TA'MINLASHNING PEDAGOGIK JIHATLARI
Ushbu maqolada bo'lajak o'qituvchilarning kasbiy tayyorgarligida "soft skills" (yumshoq ko'nikmalar) va "hard skills" (qattiq ko'nikmalar) muvozanatini ta'minlashning pedagogik jihatlari tahlil qilingan. Zamonaviy ta'lim tizimida o'qituvchidan nafaqat chuqur fan bilimlari, balki yuqori kommunikativ, emosional va ijtimoiy ko'nikmalar ham talab etilishi ta'kidlangan. Tadqiqotda ushbu ikki yo'nalishni o'quv jarayoniga integratsiya qilish usullari, dasturlarni takomillashtirish hamda natijadorlikni baholash mezonlari yoritilgan. Maqolada keltirilgan pedagogik yondashuvlar kelajak o'qituvchilarining raqobatbardoshligini oshirish va ta'lim sifatini yaxshilashga xizmat qilishi ko'rsatilgan.
UNIVERSAL LEARNING ACTIONS OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS: ESSENCE, CONTENT AND THEORETICAL FOUNDATIONS
Abstract: This article analyzes the essence, content, and theoretical foundations of universal learning actions in primary school students from a scientific and pedagogical point of view, highlighting their role in the development of students' cognitive activity, independent thinking, and activity in the educational process through personal, regulatory, cognitive, and communicative types, as well as the theoretical aspects of modern pedagogical approaches to their formation.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARNING IMLOVIY SAVODXONLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida o‘quvchilarning imloviy savodxonligini oshirish masalasi to‘g‘risida so‘z yuritiladi.
AHOLINING IJTIMOIY HIMOYA MUHTOJ QATLAMLARIGA YURIDIK YORDAM KO‘RSATISHNING GIBRID TIZIMLARI: JAHON AMALIYOTI VA MILLIY ISTIQBOLLAR
​Ushbu maqolada yuridik yordam tizimining samaradorligi va mustaqilligini ta’minlashda xalqaro standartlarning o‘rni hamda rivojlangan davlatlar (AQSh, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Ukraina) tajribasi qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda bepul yuridik yordam ko‘rsatishning asosiy modellari - advokatlarni tayinlash (judicare) va davlat mudofaa idoralari (public defender) tizimlarining afzalliklari va kamchiliklari yoritilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekistonda yuridik yordam sifatini oshirish, hududiy qamrovni kengaytirish va aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari uchun huquqiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini yaratish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ilgari suriladi. Xizmat sifatini nazorat qilishning shartnomaviy mexanizmlari va gibrid modellarni joriy etish masalalari tahlil etilgan.
ACTUAL PROBLEMS OF THE HISTORY, LANGUAGE, AND LITERATURE OF TURKIC PEOPLES
This article examines the actual problems in the study of the history, language, and literature of Turkic peoples within the context of globalization and socio-political transformation. The research analyzes methodological challenges in historiography, including the legacy of imperial and Soviet interpretations, and emphasizes the need for comparative Eurasian and interdisciplinary approaches. The study also explores contemporary linguistic issues such as alphabet reforms, terminology development, and the impact of globalization on language preservation. In addition, the article highlights the reinterpretation of classical literary heritage and the challenges faced by modern Turkic literature in balancing national identity with global integration. The findings suggest that coordinated academic cooperation, methodological innovation, and cultural policy harmonization are essential for strengthening Turkic studies as a dynamic and influential field of scholarship.