TASVIRIY SANʼATDA AYOL OBRAZINING TARIXIY-ESTETIK TADRIJI VA OʻZBEK RANGTASVIRIDAGI TALQINI

Mirsolixova Nigora Mirzafarovna

Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti “Chizmatasvir” kafedrasi katta oʻqituvchisi

Keywords: ayol obrazi, onalik mavzusi, ikonografiya, hosildorlik ramzi, antik ideal, Afrodita, Nika, Isida, Sharq miniatyurasi, Uygʻonish davri, Leonardo da Vinchi, avangard, oʻzbek rangtasviri, portret janri.

---

Abstract

Maqolada jahon va oʻzbek tasviriy sanʼatida ayol obrazining shakllanishi va tadrijiy rivojlanishi qiyosiy-tarixiy hamda ikonografik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Ibtidoiy davrdagi hosildorlik ramzlaridan antik ideal, Qadimgi Sharq va Markaziy Osiyo ilohiy timsollari, Sharq miniatyurasi, Uygʻonish davri gumanistik portreti va XX asr avangardiga qadar boʻlgan bosqichlar yoritiladi. Oʻzbek rangtasviri namoyandalari – A.Abdullayev, R.Ahmedov, Ch.Ahmarov, R.Choriyev va boshqalarning ijodida ayol va onalik mavzusining milliy-madaniy talqini ochib beriladi. Tadqiqot natijasida ayol obrazi talqinining uchta asosiy tipologik modeli – sakral-ramziy, ideal-estetik va psixologik-ijtimoiy modellar ajratib koʻrsatiladi.

---

References

1. Oʻzbekiston Respublikasining “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonuni. 02.09.2019 y., OʻRQ-562-son.

2. Пугаченкова Г.А., Ремпель Л.И. История искусств Узбекистана с древнейших времён до середины девятнадцатого века. – М.: Искусство, 1965.

3. Ахмедова Н.Р. Живопись Центральной Азии XX века: традиции, самобытность, диалог. – Ташкент, 2004.

4. Хакимов А.А. Искусство Узбекистана: история и современность. – Ташкент: SAN'AT, 2010.

5. Гомбрих Э. История искусства. – М.: АСТ, 1998.

6. Clark K. The Nude: A Study in Ideal Form. – New York: Pantheon Books, 1956.

7. Berger J. Ways of Seeing. – London: BBC; Penguin Books, 1972.

8. Nochlin L. Why Have There Been No Great Women Artists? // ARTnews. – 1971. – Vol. 69, No. 9. – P. 22–39, 67–71.

9. Pollock G. Vision and Difference: Femininity, Feminism and the Histories of Art. – London: Routledge, 1988.

10. Gimbutas M. The Language of the Goddess. – San Francisco: Harper & Row, 1989.

11. Panofsky E. Studies in Iconology: Humanistic Themes in the Art of the Renaissance. – New York: Oxford University Press, 1939.

12. Vasari G. Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori. – Firenze, 1550.