QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASIDA URBANIZATSIYA JARAYONLARI VA SHAHARLAR TIZIMINING HUDUDIY RIVOJLANISHI

Jumaniyozov Temur To‘raboy o‘g‘li

Keywords: Urbanizatsiya, shahar aholisi, qishloq aholisi, shaharlar tizimi, urbanizatsiya darajasi, Nukus aglomeratsiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, hududiy tafovut.

---

Abstract

Maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasida 2012–2026-yillardagi urbanizatsiya jarayonlarining dinamikasi va shaharlar tizimining hududiy tuzilishi rasmiy statistik maʼlumotlar asosida tahlil qilingan. 2026-yil 1-yanvar holatiga respublika aholisining 48,7 foizi shahar joylarda yashashi, ushbu koʻrsatkich 2012-yildagi 49,6 foizdan biroz pasayganligi, yaʼni qishloq aholisi soni shahar aholisiga nisbatan tezroq oʻsayotgani aniqlandi. Shahar aholisining 35,0 foizi Nukus shahrida toʻplanganligi, tumanlar kesimida urbanizatsiya darajasi 12,1 foizdan (Ellikqalʼa) 71,0 foizgacha (Taxiatosh) oʻzgarishi koʻrsatildi. Shaharlar tizimini muvozanatli rivojlantirish boʻyicha takliflar berilgan.

---

References

1. Ата-Мирзаев О.Б., Гентшке В.Л., Муртазаева Р.Х., Салиев А.С. Историко-демографические очерки урбанизации Узбекистана. – Ташкент: Университет, 2002.

2. Soliyev A.S. Iqtisodiy geografiya: nazariya, metodika va amaliyot. – Toshkent: Kamalak, 2013.

3. Лаппо Г.М. География городов. – Москва: Владос, 1997.

4. Пивоваров Ю.Л. Основы геоурбанистики: урбанизация и городские системы. – Москва: Владос, 1999.

5. Northam R.M. Urban Geography. – 2nd ed. – New York: John Wiley & Sons, 1979.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Doimiy aholi soni (jami), 2010–2026. – https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_246.pdf

7. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Oʻzbekistonning qaysi hududida aholi eng zich joylashgan? (2025-yil 1-aprel holatiga). – https://stat.uz

8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida»gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022. – https://lex.uz/docs/5841063

9. Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. – 2007. – Vol. 35. – P. 47–72.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Doimiy aholi soni (qishloq), 2010–2026. – https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_247.pdf