QUYI AMUDARYO MINTAQASI TOPONIMLARINING TABIIY-GEOGRAFIK XUSUSIYATLARI VA HUDUDIY TARQALISH QONUNIYATLARI

Qurbaniyozov Temur Maxmudovich

Keywords: Kalit soʻzlar: Quyi Amudaryo, toponim, toponimika, gidronim, oronim, fitotoponim, zootoponim, geografik termin, landshaft, Amudaryo deltasi, Orolboʻyi, hududiy tarqalish.

---

Abstract

Maqolada Quyi Amudaryo mintaqasi (Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyati) toponimlarining tabiiy-geografik asoslari, ularning landshaft tuzilishi bilan aloqadorligi hamda hududiy tarqalish qonuniyatlari tahlil qilingan. Joy nomlari gidronim, oronim, fitotoponim, zootoponim, etnotoponim va sotsiotoponim guruhlariga ajratilib, ularning Amudaryo deltasi, qadimgi sugʻorish vohalari, Qizilqum choʻli, Ustyurt platosi hamda Orol dengizining qurigan tubi landshaftlari boʻyicha tarqalishi koʻrsatib berilgan. Mintaqadagi 27 ta maʼmuriy tuman nomining semantik tahlili ularning 48,1 foizi tabiiy-geografik asosga ega ekanligini, gidrografik asosli nomlar esa yetakchi oʻrinda turishini koʻrsatdi. Natijalar mintaqaviy toponimik lugʻat tuzish, geografik nomlarni meʼyorlashtirish va oʻlkashunoslik taʼlimida qoʻllanilishi mumkin.

---

References

1. Hasanov H. Oʻrta Osiyo joy nomlari tarixidan. – Toshkent: Fan, 1965.

2. Qorayev S. Geografik nomlar maʼnosini bilasizmi? – Toshkent: Oʻzbekiston, 1978.

3. Qorayev S. Toponimika. – Toshkent: Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2006.

4. Nafasov T. Oʻzbekiston toponimlarining izohli lugʻati. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1988.

5. Doʻsimov Z. Xorazm toponimlari. – Toshkent: Fan, 1985.

6. Мурзаев Э.М. Очерки топонимики. – Москва: Мысль, 1974.

7. Мурзаев Э.М. Словарь народных географических терминов. – Москва: Мысль, 1984.

8. Никонов В.А. Введение в топонимику. – Москва: Наука, 1965.

9. Суперанская А.В. Что такое топонимика? – Москва: Наука, 1985.

10. Oʻzbekiston Respublikasining «Geografik obyektlarning nomlari toʻgʻrisida»gi Qonuni (OʻRQ-303). – https://lex.uz/acts/-1881472

11. Baratov P. Oʻzbekiston tabiiy geografiyasi. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1996.

12. Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. – 2007. – Vol. 35. – P. 47–72.

13. Әбдимуратов Қ. Неге усылай аталған? – Нөкис: Қарақалпақстан, 1965.

14. Пахратдинов Қ., Абишов Г. Қарақалпақстан топонимлери сөзлиги. – Нөкис: Қарақалпақстан, 2021.

15. Мамбетова Г.Ж. Грамматический строй гидронимов северных районов Каракалпакстана // Вестник РУДН. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. – 2018. – Т. 9, № 3. – С. 696–711. – DOI: 10.22363/2313-2299-2018-9-3-696-711