BIOLOGIK XILMA-XILLIKNING EKOLOGIK PIRAMIDADAGI AHAMIYATI

Matnazarova Malohat Islomboyevna

Osiyo xalqaro universiteti

Keywords: Kalit so‘zlar: biologik xilma-xillik, ekologik piramida, trofik daraja, ekotizim, energiya oqimi, barqarorlik, O‘zbekiston.


Abstract

Annotatsiya. Maqolada biologik xilma-xillikning ekologik piramida tuzilmasi, barqarorligi va faoliyatidagi o‘rni tahlil qilingan. Sonlar, biomassa va energiya piramidalari qiyoslanib, genetik, tur hamda ekotizim xilma-xilligining produtsent, konsument va redutsent darajalaridagi vazifalari yoritilgan. Xilma-xillikning qisqarishi piramida asosining torayishi, trofik pog‘onalarning soddalashuvi va oziq to‘ridagi uzilishlarga olib kelishi asoslab berilgan. O‘zbekistonning cho‘l, to‘qay, tog‘ va agroekotizimlari misolida xilma-xillikni saqlashning amaliy ahamiyati ko‘rsatilgan.


References

1. Elton C. Animal Ecology. – London: Sidgwick & Jackson, 1927.

2. Lindeman R.L. The trophic-dynamic aspect of ecology // Ecology. – 1942. – Vol. 23, № 4. – P. 399–417.

3. Odum E.P., Barrett G.W. Fundamentals of Ecology. – 5th ed. – Belmont: Thomson Brooks/Cole, 2005.

4. Paine R.T. Food web complexity and species diversity // The American Naturalist. – 1966. – Vol. 100, № 910. – P. 65–75.

5. Paine R.T. A note on trophic complexity and community stability // The American Naturalist. – 1969. – Vol. 103, № 929. – P. 91–93.

6. Hooper D.U., Chapin F.S., Ewel J.J. et al. Effects of biodiversity on ecosystem functioning // Ecological Monographs. – 2005. – Vol. 75, № 1. – P. 3–35.

7. Tilman D., Reich P.B., Knops J.M.H. Biodiversity and ecosystem stability in a decade-long grassland experiment // Nature. – 2006. – Vol. 441. – P. 629–632.

8. Cardinale B.J., Duffy J.E., Gonzalez A. et al. Biodiversity loss and its impact on humanity // Nature. – 2012. – Vol. 486. – P. 59–67.

9. Millennium Ecosystem Assessment. Ecosystems and Human Well-being: Biodiversity Synthesis. – Washington: World Resources Institute, 2005.

10. IPBES. Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services. – Bonn, 2019.

11. Convention on Biological Diversity. – Rio de Janeiro, 1992.

12. O‘zbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. 1992-yil 9-dekabr.

13. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi. – Toshkent, 2019.

14. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Bioxilma-xillik // https://gov.uz/oz/eco/activity_page/bioxilma-xillik (murojaat sanasi: 13.10.2026).