“EcoBox Junior”: boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ekologik tafakkur va kundalik yashil odatlarni shakllantirishning o‘yinli-didaktik tizimi

Avezova Rahila Shokir qizi

Xorazm viloyati Yashil texnikumi 2-kurs

Keywords: ekologik tafakkur, yashil odatlar, o‘yinli-didaktika, boshlang‘ich ta’lim, “EcoBox Junior”, ekologik madaniyat, barqaror rivojlanish, “Yashil makon”.

---

Abstract

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ekologik tafakkur va kundalik yashil odatlarni shakllantirishga qaratilgan “EcoBox Junior” nomli o‘yinli-didaktik tizimning nazariy asoslari, tuzilmasi, mazmuni va amaliy qo‘llanilishi yoritilgan. Bugungi kunda global va milliy miqyosdagi ekologik muammolar (iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi, chiqindilar muammosi) yosh avlodda erta yoshdan boshlab ongli munosabat va mas’uliyatni shakllantirishni taqozo etmoqda. “EcoBox Junior” tizimi o‘yin faoliyati, didaktik materiallar, kuzatish, amaliy tajriba va loyihalashtirish usullarini uyg‘unlashtirgan holda o‘quvchilarda ekologik bilim, emotsional-qadriyatiy munosabat va kundalik yashil odatlarni (suv va energiyani tejash, chiqindilarni ajratish, tabiatni asrash) rivojlantirishga xizmat qiladi. Maqolada tizimning pedagogik-psixologik asoslari, dars va darsdan tashqari faoliyatda integratsiyalash imkoniyatlari, oila va maktab hamkorligi hamda “Yashil makon” umummilliy loyihasi bilan bog‘liqligi tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘yinli-didaktik yondashuv boshlang‘ich yoshdagi bolalarda ekologik ongni shakllantirishda an’anaviy usullarga nisbatan sezilarli darajada samaraliroqdir.

---

References

1. Abdullayev A. Ekologik tarbiya asoslari. – Toshkent: Fan, 2020. – 156 b.

2. Ergashev A., Ergashev T. Ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2005. – 248 b.

3. To‘rayev A.X. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ekologik ongni shakllantirish mexanizmlari // Research Focus International Scientific Journal. – 2025. – №1. – B. 45–52.

4. Tursunov X.T. Ekologiya asoslari va tabiatni muhofaza qilish. – Toshkent: Saodat RIA, 1997. – 192 b.

5. Ollayorova Sh.A. Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarda ekologik tarbiyani shakllantirish yo‘llari // Ilm fan xabarnomasi. – 2025. – Dekabr. – B. 216–224.

6. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.

7. Norbo‘tayeva I.Yu. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida “Tarbiya” fanini o‘qitish jarayonida ekologik bilimlarni shakllantirish // ResearchGate. – 2025. – B. 1–12.

8. To‘xtaev A., Xamidov A. Ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. – Toshkent: O‘qituvchi, 2005. – 280 b.

9. Sattorova F. Boshlang‘ich sinflarda sinfdan tashqari to‘garaklarda ekologik ta’lim-tarbiyani oshirish va tashkil etish // Tadbirkorlik va pedagogika. – 2025. – B. 34–41.

10. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy o‘rta ta’lim tizimida ekologik ta’lim-tarbiyani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 433-sonli qarori. – 2019-yil 27-may.

11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashil makon” umummilliy loyihasini amalga oshirish to‘g‘risidagi PQ–187-sonli qarori. – 2021-yil 30-noyabr.

12. Mamaxonova J. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarda ekologik bilim va madaniyatni rivojlantirishning nazariy metodologik asoslari // Science and Innovation. – 2022. – B. 112–118.

13. Djuraeva N.N. Boshlang‘ich sinflarga tabiiy fanlarni o‘qitishda ekologik tushunchalarni shakllantirishning ahamiyati // Central Asian Journal of Multidisciplinary Research. – 2025. – Vol. 2. – B. 122–130.

14. Yaqubova Sh. Boshlang‘ich ta’limda yashil kompetensiyalarni shakllantirish yo‘nalishlari // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. – 2025. – B. 230–238.