MILLIY NAQQOSHLIK ANʼANALARINING ZAMONAVIY OʻZBEK TASVIRIY SANʼATIDAGI BADIIY TALQINI

Qoʻshmoqova Fotimaxon Ibrohimjon qizi

QDU, Tasviriy sanʼat va muhandislik grafikasi fakulteti 1-kurs talabasi Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi «Ijodkor yoshlar respublika tanlovi» gʻolibi (1-oʻrin)

Keywords: Kalit soʻzlar: milliy naqsh, naqqoshlik, islimiy, girih, ornament, dastgoh rangtasviri, badiiy talqin, ikonografik tahlil, kompozitsiya, madaniy meros, badiiy taʼlim.

---

Abstract

Annotatsiya. Maqolada oʻzbek milliy naqqoshlik anʼanalarining zamonaviy dastgoh rangtasviridagi badiiy talqini oʻrganilgan. Tadqiqot doirasida 2015–2025-yillarda yaratilgan 120 ta asar kontent-tahlil, ikonografik hamda qiyosiy-tipologik usullar yordamida tahlil qilindi; naqsh motivlari olti toifaga (islimiy, girih, madohil, bodomgul, zoomorf va epigrafik) ajratilib kodlandi. Tahlil natijasida islimiy (34,6 %) va girih (27,2 %) motivlari ustunlik qilishi, bunda naqshning vazifasi sof bezak boʻlishdan kompozitsion oʻzak va ramziy detal darajasiga koʻtarilayotgani aniqlandi. Janrlar kesimidagi taqqoslash portret janrida naqshning ramziy vazifasi (41,9 %), dekorativ-monumental asarlarda esa kompozitsion vazifasi (60,0 %) yetakchi ekanini koʻrsatdi. Olingan natijalar badiiy taʼlim tizimida milliy ornamentni kompozitsiya asoslari kursi bilan integratsiyalashgan holda oʻrgatish zarurligini asoslaydi.

---

References

1. Necipoglu G. The Topkapi Scroll: Geometry and Ornament in Islamic Architecture. — Santa Monica: Getty Center for the History of Art and the Humanities, 1995. — 397 p. ISBN 978-0-89236-335-3

2. Lu P.J., Steinhardt P.J. Decagonal and quasi-crystalline tilings in medieval Islamic architecture // Science. — 2007. — Vol. 315, № 5815. — P. 1106–1110. DOI: 10.1126/science.1135491

3. Art of miniature. UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity (Azerbaijan, Iran, Turkiye, Uzbekistan), 2020. URL: https://ich.unesco.org/en/RL/art-of-miniature-01598

4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 1-iyuldagi PQ-212-son qarori «Tasviriy va amaliy sanʼat sohasini yanada rivojlantirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida». URL: https://lex.uz/uz/docs/-7611797

5. «Ijodkor yoshlar respublika tanlovlarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida»gi nizom. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2017-yil 26-mayda 2887-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. URL: https://lex.uz/docs/-3217071

6. Bahriddinov S.S. Naqqoshlik terminlari va uning nazariyasini amalda qoʻllash // Journal of New Century Innovations. — 2025. — Vol. 76, № 1. — B. 294–299.

7. Umarov I.I., Oxundedayev X.M., Bahodirova M.J. Oʻzbek milliy naqsh va amaliy bezak ornamentlarini kompyuter grafik dasturi orqali chizish. — Zenodo, 2022. DOI: 10.5281/zenodo.6514291

8. Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi. Rasmiy veb-sayt: koʻrgazmalar va respublika tanlovlari materiallari. URL: https://art-academy.uz