DUAL TAʼLIM ASOSIDA FIZIKANI VIZUALLASHTIRIB OʻQITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

Bobomurodova Oʻgʻilshod Oʻktam qizi

Termiz davlat universiteti, Termiz, Oʻzbekiston

Keywords: Kalit soʻzlar: dual taʼlim, fizika oʻqitish metodikasi, vizuallashtirish, interaktiv simulyatsiya, PhET, kognitiv yuklama, multimedia taʼlimi, Kuch tushunchalari inventari (FCI), normallashgan oʻsish, ishlab chiqarish amaliyoti.

---

Abstract

Annotatsiya. Maqolada dual taʼlim sharoitida fizikani vizuallashtirib oʻqitish metodikasini takomillashtirishning nazariy asoslari va amaliy modeli tahlil qilingan. Mualliflar tomonidan taklif etilgan toʻrt bosqichli metodik model (vizual tayyorgarlik — simulyatsion modellashtirish — ishlab chiqarish kontekstida qoʻllash — refleksiya) Termiz davlat universiteti talabalari ishtirokida sinovdan oʻtkazildi. Pedagogik eksperimentda 126 nafar talaba (nazorat guruhi — 62, eksperimental guruh — 64) qatnashdi; diagnostika vositalari sifatida kesim testlari, Kuch tushunchalari inventari (FCI) hamda kognitiv yuklamani oʻlchash shkalasi qoʻllanildi. Eksperimental guruhda yakuniy oʻzlashtirish koʻrsatkichi 79,6 %ni, Hake normallashgan oʻsish koeffitsienti esa g=0,55ni tashkil etdi (nazorat guruhida mos ravishda 63,1 % va 0,19; p<0,001). Natijalar vizuallashtirish vositalarini ishlab chiqarish amaliyoti bilan uygʻunlashtirish fizikaviy tushunchalarni chuqur oʻzlashtirishga va kognitiv yuklamani kamaytirishga xizmat qilishini koʻrsatdi.

---

References

1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 29-martdagi 163-son qarori «Professional taʼlim tizimida dual taʼlimni tashkil etish chora-tadbirlari haqida». URL: https://lex.uz/docs/-5346217

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 16-yanvardagi 14-son qarori «Oliy taʼlim tizimida dual taʼlimni tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida». URL: https://lex.uz/docs/-7332601

3. Euler D. Germany's dual vocational training system: a model for other countries? A study commissioned by the Bertelsmann Stiftung. — Gutersloh: Bertelsmann Stiftung, 2013. — 78 p.

4. Hestenes D., Wells M., Swackhamer G. Force Concept Inventory // The Physics Teacher. — 1992. — Vol. 30, № 3. — P. 141–158. DOI: 10.1119/1.2343497

5. Mayer R.E. Multimedia Learning. 3rd ed. — Cambridge: Cambridge University Press, 2021. — 386 p.

6. Sweller J., Ayres P., Kalyuga S. Cognitive Load Theory. — New York: Springer, 2011. — 274 p. DOI: 10.1007/978-1-4419-8126-4

7. Wieman C.E., Adams W.K., Perkins K.K. PhET: Simulations that enhance learning // Science. — 2008. — Vol. 322, № 5902. — P. 682–683. DOI: 10.1126/science.1161948

8. Perkins K., Adams W., Dubson M. et al. PhET: Interactive simulations for teaching and learning physics // The Physics Teacher. — 2006. — Vol. 44, № 1. — P. 18–23. DOI: 10.1119/1.2150754

9. Hake R.R. Interactive-engagement versus traditional methods: a six-thousand-student survey of mechanics test data for introductory physics courses // American Journal of Physics. — 1998. — Vol. 66, № 1. — P. 64–74. DOI: 10.1119/1.18809

10. Freeman S., Eddy S.L., McDonough M. et al. Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics // PNAS. — 2014. — Vol. 111, № 23. — P. 8410–8415. DOI: 10.1073/pnas.1319030111