FTORLI BIRIKMALARNING KALIY POLIFOSFAT HOSIL BO‘LISH JARAYONI VA FAZAVIY TARKIBIGA TA’SIRI

Shermatova D.N.

Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti

Nurmurodov T.I.

Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti

Axtamova M.Z.

Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti

Keywords: Ekstraksion fosfat kislota (EFK), fosforit rudasi, CELESTRON LBS optic mikroskopi, skanerlovchi elektron mikroskopiya (SEM). energodispersiv rentgen spektroskopiyasi (EDS), polifosfat, deftorlash.

---

Abstract

Ekstraksion fosfat kislota (EFK) fosforit rudasini sulfat kislota bilan parchalash natijasida olinadi va tarkibida yuqori miqdordagi ftor aralashmalari (asosan H₂SiF₆, HF va ftorosilikat komplekslari) saqlaydi. Ushbu aralashmalar kislotaning keyingi ishlab chiqarish jarayonlarida, ayniqsa polifosfatlar olishda jiddiy to‘siq hisoblanadi. Ushbu maqolada ftorli aralashmalarning polifosfat hosil bo‘lish mexanizmiga ta’siri zamonaviy  skanerlovchi elektron mikroskopiya (SEM) va energodispersiv rentgen spektroskopiyasi (EDS) yordamida o‘rganildi. SEM-EDS tahlillari esa ftorli aralashmalar ishtirokida hosil bo‘lgan cho‘kmalarning morfologiyasi va elementar tarkibidagi o‘zgarishlarni (F, Si, Na nisbatlarining dinamikasi) ko‘rsatdi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, ftorli aralashmalar polifosfat hosil bo‘lish jarayoniga ta’sir ko‘rsatadi: past konsentratsiyalarda polimerlanishni tezlashtirsa, yuqori konsentratsiyalarda salbiy ta’sir qiladi. Ushbu tadqiqot ftorli aralashmalar mavjud bo‘lgan ekstraksion fosfat kislotadan yuqori sifatli polifosfat mahsulotlarini olish texnologiyalarini ishlab chiqish uchun fundamental asos yaratadi.

---

References

1. Baxriddinov, N. S. Chiqindidan foydalanib magniy va sulfat ionli oddiy superfosfat olish texnologiyasi. Principal issues of scientific research and Modern education, 1(8) (2022).

2.Shermatova D.N., Nuriddinova Z.A. Povishenie konsentrasii ekstraksionnoy fosfornoy kisloti iz Tsentralnix Kizilkumskix fosforitov pri ix kislotnoy pererabotke. International Scientific practical journal. ISSN-3007 8946.Almaty Kazakhstan. March 15.2026.

3. Akhtamova M., Temirov U, Khurramov N, Shukurov A., Karshiev B.Processing of phosphorites and additives with researching their thermodynamical properties// E3S Web of Conferences, 434, 03016 ICECAE 2023. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202343403016.

4. Nurmurodov T.I., Akhtamova M.Z., Karimov O.A., Umarov S.S. Full Describing Of Microstructural Analysis of Low Grade Central Kyzylkum Phosphorites. Solid State technology. USA. Vol. 63 No. 5 (2020) 10457 – 10461 pages. http://solidstatetechnology.us/index.php/JSST/article/view/9252.

5. Bekhzod Karshiev, Atanazar Seytnazarov, Umarbek Alimov, Shafoat Namazov, Akhmed Reymov, A’zamjon Rasulov. Purification of wet process phosphoric acid by desulfurization and ammonization. ISSN 0321-4095, Voprosy khimii I khimicheskoi tekhnologii, 2021, No. 1, pp. 24-34. DOI: 10.32434/0321-4095-2021-134-1-24-34.

6. Qarshiyev B., Turdalieva Sh., Seytnazarov A. Ekstraksion fosfor kislotasini tributilfosfat yordamida tozalash. Respublika ilmiy-amaliy konferensiya kompozitsion, korroziyaga qarshi va qurilish materiallarini mahalliy xom ashyolar hamda Sanoat chiqindilari asosida olishning innovatsion texnologiyalari. Jizzax, 26.04.2024.