ADABIY ERTAK JANRI RIVOJIDA HAMID OLIMJONNING O‘RNI VA UNING UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA O‘QITILISH SAMARADORLIGI

HAYITOVA DURDONA JO‘RABEK QIZI

Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti

MATYOQUBOVA T

f.f.d.(DSc),dots. Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti

Keywords: Kalit so‘zlar: adabiy ertak, ertak-doston, folklor, Hamid Olimjon, “Oygul bilan Baxtiyor”, “Semurg‘”, janr poetikasi, obrazlar tizimi, ramziy timsol, interaktiv metodika, tajriba-sinov, 5-sinf adabiyot ta’limi.

---

Abstract

Maqolada XX asr o‘zbek adabiyotida adabiy ertak janrining shakllanish va rivojlanish bosqichlari Hamid Olimjon ijodi misolida tahlil etiladi. Shoirning “Oygul bilan Baxtiyor” va “Semurg‘ yoki Parizod va Bunyod” ertak-dostonlari xalq og‘zaki ijodi an’analari bilan yozma adabiyotning ijodiy sintezi sifatida o‘rganildi. Tadqiqotning amaliy qismida Toshkent shahridagi 191-umumiy o‘rta ta’lim maktabining 5-sinflarida olib borilgan tajriba-sinov ishlari natijalari aks ettirildi. 48 nafar o‘quvchi (24 nafarli tajriba va 24 nafarli nazorat guruhlari) hamda 12 nafar adabiyot fani o‘qituvchisi ishtirokidagi tajriba davomida muallif tomonidan ishlab chiqilgan interaktiv-tahliliy metodik model tatbiq etildi. Yakuniy nazorat ishi natijalari tajriba guruhida o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 49 % dan 82 % gacha (33 % o‘sish), nazorat guruhida esa 48 % dan 64 % gacha (16 % o‘sish) ko‘tarilganini ko‘rsatdi. Olingan natijalar adabiy ertakni o‘qitishda janr-poetik, obrazli-ramziy va interaktiv-tahliliy yondashuvlar uyg‘unligi yuqori samaradorlikka erishtirishini empirik jihatdan tasdiqlaydi.

---

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/5841063

2. Mirziyoyev Sh. M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – B. 124.

3. Propp V. Ya. Morfologiya skazki. – L.: Academia, 1928. – S. 30–35.

4. Propp V. Ya. Morphology of the Folktale. – Austin: University of Texas Press, 1968. – P. 22.

5. Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O. O‘zbek xalq og‘zaki poetik ijodi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1990. – B. 85.

6. Karimov N. Hamid Olimjon: Hayoti va ijodi. – Toshkent: Ma’naviyat, 2004. – B. 12.

7. Karimov N. Hamid Olimjon ijodida xalq og‘zaki ijodi an’analari // Sharq yulduzi. – 2009. – № 3. – B. 145–152.

8. Sariboyeva M. Hamid Olimjonning ertak-dostonlari mahorati. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2006. – B. 15.

9. Sarimsoqov B. O‘zbek folklorida janrlararo munosabatlar. – Toshkent: Fan, 1986. – B. 92.

10. Safarov O. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2010. – B. 156.

11. Olimjon H. Oygul bilan Baxtiyor. Dostonlar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1999. – B. 3–20, 33–58.

12. Olimjon H. Mukammal asarlar to‘plami. III jild. “Oygul bilan Baxtiyor” dostoni. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 1980. – B. 24–96.

13. Lüthi M. The European Folktale: Form and Nature. – Bloomington: Indiana University Press, 1986. – P. 24.

14. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2018. – B. 268.

15. Yo‘ldoshev Q., Yo‘ldoshbekov M. Adabiyot o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2018. – B. 145–162.

16. Husanboyeva Q. Adabiy ta’limda interfaol usullar. – Toshkent: Turkiston, 2019. – B. 56–72.

17. Yusupov H., Hasanov Sh. Adabiyot. 5-sinf uchun darslik. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020. – B. 78–96.

18. Umumiy o‘rta ta’limning adabiyot fanidan Davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturi / Respublika ta’lim markazi. – Toshkent, 2022. – B. 18–24.

19. Raximova U. D. Hamid Olimjon dostonlarida qofiyaning nutqiy xususiyati va badiiy-estetik vazifalari: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Termiz, 2023. – 56 b.