Miya ritmlarining paydo bo‘lishi va ularning tashqi signallar bilan o‘zaro ta’siri
Zuhra Yusupova Olim qizi
Urganch RANCH texnologiyalari universiteti 3-kurs talabasi
Keywords: miya ritmlari, neyronal osillyatsiyalar, EEG (elektroensefalografiya), alfa-beta-teta-delta ritmlar, talamokortikal halqa, inhibitiv interneyronlar, tashqi stimullar, entrainment, sensor desinxronizatsiya, oliy asab faoliyati.
Abstract
Annotatsiya: Ushbu tezisda miya ritmlarining (neyronal osillyatsiyalar) paydo bo‘lish mexanizmlari, ularning asosiy turlari hamda tashqi signallar (sensor stimullar, ritmik ta’sirlar) bilan o‘zaro ta’siri batafsil ko‘rib chiqilgan. Miya ritmlari neyronlarning sinxronlashgan elektr faolligi natijasida yuzaga keladi va ular markaziy nerv tizimining integrativ faoliyatini, kognitiv jarayonlarni, uyqu-tuyg‘o sikllarini va adaptatsiyani ta’minlaydi. Tezisda miya ritmlarining paydo bo‘lishi inhibitiv-eksitativ tarmoqlar, talamokortikal halqalar va gippokampal mexanizmlar orqali tushuntirilgan. Tashqi signallar ritmlarni desinxronizatsiya qilishi, entrain qilishi (sinxronlashtirishi) yoki modulyatsiya qilishi mumkinligi ko‘rsatilgan. O‘zbek va xalqaro adabiyotlar asosida tahlil qilingan natijalar neyrofiziologiya, nevrologiya va psixofiziologiya sohasida amaliy ahamiyatga ega. Tezis hajmi kengaytirilgan holda, ilmiy asoslangan va takliflar bilan yakunlangan.
References
1. Alyaviya O.T., Qodirov Sh.Q. va boshq. Normal fiziologiya. Toshkent, 2006. – 474 b. (115-119 betlar – EEG va miya ritmlari).
2. Nuritdinov E.N. Odam fiziologiyasi. Toshkent, 2005. – 508 b. (reflektor mexanizmlar va asab faoliyati, 84-130 betlar).
3. Buzsáki G. Rhythms of the Brain. Oxford University Press, 2006. – 448 p. (neyron oscillyatsiyalari mexanizmlari).
4. Wikipedia: Elektroensefalografiya (Berger kashfiyoti va ritmlar tavsifi).
5. Odam fiziologiyasi (Turan universiteti nashri). Toshkent, 2025. (zamonaviy tekshirish usullari bo‘limi).
6. Majidov N.M. Nevrologik ko‘rinishlar. Toshkent, 1980. (miya faoliyati).
