Bolalar she’riyatida obraz tushunchasi va uning badiiy-estetik mohiyati
Safarova Nigora Oxunjonovna
BuxDPI professori
Abduraximova Dilnoza Rustamjonovna
BuxDPI talabasi
Abstract
Bolalar she’riyatida obraz tushunchasi adabiyotshunoslikning markaziy kategoriyalaridan biri bo‘lib, u voqelikni san’at orqali o‘zlashtirish va o‘zgartirish jarayonini ifodalaydi. Obraz, umuman olganda, badiiy asarda ijodiy tafakkur natijasida yaratilgan estetik hodisa sifatida ta’riflanadi, u haqiqatni aks ettirish bilan birga, muallifning sub’ektiv dunyoqarashini va g‘oyaviy maqsadini o‘zida mujassamlashtiradi. Bolalar she’riyatida bu tushuncha o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, u bolalarning yosh psixologiyasiga mos ravishda sodda, yorqin va tasavvuriy shaklda namoyon bo‘ladi. Masalan, obraz bolalar uchun nafaqat hodisalarni tasvirlash vositasi, balki tarbiyaviy va ma’rifiy vazifani ham bajaradi, ularning emotsional va kognitiv rivojlanishiga hissa qo‘shadi. O‘zbek adabiyotshunosligida obraz voqelikni faqat san’atga xos usulda o‘zlashtirib va o‘zgartirib xarakterlovchi estetik kategoriya sifatida ko‘rib chiqiladi, shuningdek, badiiy asarda ijodiy tafakkur mahsuli bo‘lib, real hayot elementlarini o‘zida aks ettiradi. Bu ta’rif bolalar she’riyatida obrazning sodda va yorqin shaklda ifodalanishini ta’kidlaydi, chunki bolalar uchun yaratilgan she’rlarda obrazlar ko‘pincha o‘yin, hayvonlar yoki tabiat unsurlari orqali tasvirlanib, bolalarning tasavvurini uyg‘otadi. Xorijiy nazariyada esa obraz bolalarning ritmik va emotsional attunementini ta’minlovchi vosita sifatida baholanadi, bu esa she’riyatning til va jismoniy ritmlarni saqlashdagi rolini ko‘rsatadi. Obrazning badiiy-estetik mohiyati uning voqelikni o‘zgartirib, yangi ma’no yaratish qobiliyatida yotadi, bu bolalar she’riyatida estetik tarbiyani kuchaytiradi. Masalan, obraz orqali bolalar dunyoni yangicha ko‘rishni o‘rganadi, bu esa ularning kreativ tafakkurini rivojlantiradi. Ushbu tushuncha bolalar adabiyotining folklor ildizlariga borib taqaladi, masalan, masallarda obraz badiiy asarning o‘ziga xos xususiyatidir, va u zamonaviy she’riyatda ekologik yoki texnologik mavzular orqali evolyutsiya qiladi. Obrazning mohiyati uning bolalarning hayotiy voqealarni o‘zlashtirishida, masalan, tabiat tasvirlari orqali g‘oyaviy-estetik maqsadni ifodalashidadir.
